ท ะ เ ล บุ ญ

       ​สรรพสัตว์​ทั้ง​หลายล้วนปรารถนา​ความ​สุข​ ​เกลียดชัง​ความ​ทุกข์​ ​แต่ก็ยากที่​จะ​ล่วงพ้นทุกข์​ไป​ได้​ ​ความ​ทุกข์​เกิดขึ้นมาพร้อม​กับ​การเกิดของสรรพสัตว์​ ​ตั้งแต่วันแรกเกิดกระทั่ง​ถึง​วันที่หลับตาลา​โลก​ ​ทุกชีวิตล้วนมี​ความ​ทุกข์​เป็น​พื้นฐาน​ ​ทุกข์มาก​หรือ​ทุกข์น้อยก็​แล้ว​แต่บุคคล​ ​ถ้า​มีบุญน้อยก็ทุกข์มาก​ ​มีบุญมาก​ ​ความ​ทุกข์ก็ลดน้อยลงไป

เพราะ​ฉะ​นั้น​ ​เมื่อเรา​เข้า​ใจ​ความ​เป็น​จริงของชีวิตว่า​ ​ชีวิต​เป็น​ทุกข์​แล้ว​ ​เรา​จะ​ได้​เกิด​ความ​เบื่อหน่าย​ใน​ทุกข์​ทั้ง​หลาย​ ​และ​รีบขวนขวายหาทางหลุดพ้น​จาก​ทุกข์​ ​แสวงหา​ความ​สุขที่​แท้จริง​ ​การปฏิบัติธรรม​ด้วย​การทำ​ใจ​ให้​บริสุทธิ์หยุดนิ่ง​ ​เป็น​วิธีที่ดีที่สุดสำ​หรับชีวิตของ​ผู้​ที่ปรารถนา​ความ​หลุดพ้น​จาก​ทุกข์​ทั้ง​ปวง

มีวาระพระบาลีที่ปรากฏ​ใน​ ​ปฐมสขาสูตร​ ​ความ​ว่า

“​มิตรที่ดีงามย่อม​ให้​ของที่ดีงามที่​ให้​ได้​ยาก​ ​รับทำ​กิจที่ทำ​ได้​ยาก​ ​อดทนต่อถ้อยคำ​หยาบคายแม้ยากที่​จะ​อดใจ​ไว้​ได้​ ​บอก​ความ​ลับของตนแก่​เพื่อน​ ​ไม่​ละทิ้ง​ใน​ยามวิบัติ​ ​เมื่อเพื่อนสิ้นโภคสมบัติก็​ไม่​ดูหมิ่น​ ​ฐานะ​เหล่านี้มี​อยู่​ใน​บุคคล​ใด​ ​บุคคล​นั้น​เป็น​มิตรแท้​ ​ผู้​ประสงค์​จะ​คบมิตรสหาย​ ​ก็ควรคบ​กับ​มิตรเช่น​นั้น​”

คำ​ว่า​ ​มิตรแท้​หรือ​เพื่อนแท้นี้​ ​เป็น​สิ่งที่​ใคร​ ​ๆ​ ​ก็ปรารถนา​ ​บางคนมี​เพื่อนพ้อง​ ​มิตรสหายมากมาย​ ​มี​ทั้ง​เพื่อนเรียน​ ​เพื่อนกิน​ ​เพื่อนดื่ม​ ​เพื่อนเที่ยว​ ​แต่​จะ​หา​เพื่อนที่มีคุณสมบัติดังที่​ได้​กล่าวมาข้างต้น​นั้น​ ​หายากเหมือน​กัน​ ​ฉะ​นั้น​ ​คำ​ว่า​ ​มิตรแท้​ ​ดู​เหมือน​เป็น​ถ้อยคำ​ที่ฟังง่าย​ ​ๆ​ ​แต่หาพบ​ได้​ยาก​ ​เพราะ​มิตรแท้จริงๆ​ ​นั้น​ ​คือ​ ​ผู้​ที่​เมื่อเราคบหาสมาคม​ด้วย​แล้ว​ ​นำ​แต่ประ​โยชน์สุขมา​ให้​อย่างเดียว​ ​เป็น​ผู้​ที่​เชื่อถือ​ได้​ ​ไว้​วางใจ​ได้​ ​คือ​ ​ถ้า​วางใจ​ใน​บุคคล​นั้น​แล้ว​เป็น​ไม่​ผิดหวัง

มิตรแท้มี​อยู่​ ๔ ​ประ​เภทคือ​ ​มิตรมีอุปการะ​ ​ตั้งแต่รักษา​เพื่อน​ไม่​ให้​ประมาท​ ​รักษาทรัพย์สมบัติของเพื่อน​ผู้​ประมาท​ ​เมื่อมีภัยก็​เป็น​ที่พึ่งพำ​นัก​ได้​ ​เมื่อเพื่อนเดือดร้อน​ใน​เรื่องเงินทองก็​ไม่​ทอดทิ้ง​ ​มี​แต่​เพิ่มทรัพย์​ให้​หลาย​ ​ๆ​ ​เท่า​ ​มิตรร่วมสุขร่วมทุกข์​ ​ท่านกล่าวว่า​เป็น​มิตรแท้​เหมือน​กัน​ ​ใครคบหา​ด้วย​ก็มี​ความ​มั่นคงปลอดภัย​ใน​ชีวิต​ ​มี​ความ​จริงใจต่อ​กัน​ ​บอก​ความ​ลับแก่​เพื่อน​ ​และ​ปิด​ความ​ลับของเพื่อน​ไม่​ให้​คน​อื่น​รู้​ ​เมื่อ​ถึง​คราวคับขันมีอันตรายเกิดขึ้นก็​ไม่​ละทิ้ง​กัน​ ​แม้ชีวิตก็ยอมสละ​ได้​ ​โบราณ​ถึง​กล่าวว่า​ ​เพื่อนกินหาง่าย​ ​เพื่อนตายหายาก​ ​จะ​รู้ว่า​เป็น​มิตรแท้​หรือ​ไม่​แท้ก็ดู​กัน​ตรงนี้

มิตรแท้ประการต่อมาคือ​ ​มิตรแนะประ​โยชน์​ ​คือห้ามเพื่อน​จาก​ความ​ชั่ว​ ​ให้​ตั้ง​อยู่​ใน​ความ​ดี​ ​ให้​เพื่อน​ได้​ฟังแต่สิ่งที่ดี​ ​สิ่งที่​เป็น​สิริมงคล​และ​บอกทางสวรรค์​ให้​ ​มิตรแท้ประการสุดท้ายคือมิตรมี​ความ​รักใคร่​ ​มีลักษณะคือ​ ​ไม่​ยินดี​ใน​ความ​ล้มเหลวของเพื่อน​ ​เมื่อเพื่อนประสบ​ความ​เจริญรุ่งเรืองก็ยินดีปรีดา​ ​เมื่อเห็นคนมากล่าวโทษเพื่อน​ ​ก็ห้ามปรามคนที่มากล่าวโทษของเพื่อน​ ​และ​สรรเสริญคนที่สรรเสริญเพื่อน

นี่คือลักษณะของมิตรแท้ที่พระบรมศาสดาทรงแนะนำ​ไว้​ ​การที่​ใครคนหนึ่ง​จะ​หา​เพื่อนแท้​หรือ​มิตรแท้​ได้​สักคน​นั้น​ ​เป็น​เรื่องที่ยากมาก​ ​จะ​ต้อง​มีบุญเคยเกื้อหนุน​กัน​มาก่อน​ *​เหมือนเรื่องจริงที่​เคยเกิดขึ้น​ใน​อดีตกาล​ ​ใน​ครั้งที่พระบรมโพธิสัตว์​เสวยพระชาติ​เป็น​ ​พญาราชสีห์​อยู่​ใน​ป่า​ใหญ่​ ​วันหนึ่งราชสีห์​ ​ออก​จาก​ถ้ำ​ยืน​อยู่​บนยอด​เขา​ ​พลางมองดูสัตว์​ทั้ง​หลายที่หากินตามเชิง​เขา​ ​ได้​บันลือสีหนาท​ด้วย​ตั้งใจว่า​ ​จะ​จับเนื้อกิน​เป็น​อาหาร​ ​จาก​นั้น​ก็กระ​โดดลง​จาก​ยอด​เขา​ ​วิ่งไป​ด้วย​ความ​เร็ว​ ​พวกเนื้อต่างกลัวตาย​ ​พา​กัน​วิ่งหลบหนีอย่างสุดชีวิต​

(*​มก​. ​คุณชาดก​ ​เล่ม​ ๕๗ ​หน้า​ ๔๔)

ราชสีห์​ไม่​สามารถ​ยั้ง​ความ​เร็ว​ไว้​ได้​ ​จึง​ตกลงไป​ใน​เปือกตม​ ​เท้า​ทั้ง​สี่ขยับเขยื้อน​ไม่​ได้​เลย​ ​จึง​ต้อง​ยืนปักเท้า​ทั้ง​สี่​เหมือนเสา​เรือน​ ​อดอาหาร​อยู่​ ๗ ​วัน​ ​ไม่​มีสัตว์ตัวไหนกล้า​เดินมา​ใกล้​บริ​เวณ​นั้น​เลย​ ​ใน​วันที่​แปดมีสุนัขจิ้งจอกตัวหนึ่ง​ ​เที่ยวหาอาหารมา​ถึง​บริ​เวณ​นั้น​พอดี​ ​ครั้นเห็นราชสีห์ก็รีบทำ​ท่า​จะ​วิ่งหนี​ ​ราชสีห์รีบพูดปลอบสุนัขจิ้งจอกว่า​

“​พ่อมหาจำ​เริญ​ ​ท่านอย่าหนี​ไปเลย​ ​ข้าพเจ้าติดหล่ม​อยู่​ ​โปรด​ช่วย​ข้าพเจ้า​ด้วย​เถิด​ ​หากพ้น​จาก​หล่มนี้​ไป​ได้​ ​ข้าพเจ้า​จะ​ตอบแทนคุณท่านอย่างแน่นอน​”

สุนัขจิ้งจอกรู้ว่าราชสีห์​เป็น​เจ้าป่ามีสัจ​จะ​ ​ไม่​พูดโกหกเหมือนสัตว์​ทั่ว​ไป​ ​จึง​รับคำ​ของราชสีห์​ ​อีก​ทั้ง​ดี​ใจที่​จะ​ได้​ช่วย​เหลือเจ้า​แห่งสัตว์สี่​เท้า​ ​จึง​ตะกุยเอา​เลนรอบเท้า​ทั้ง​สี่ของ​ ​ราชสีห์ออกอย่างสุดกำ​ลัง​ ​จาก​นั้น​เอาศีรษะสอด​เข้า​ไป​ใน​ระหว่างเท้า​ทั้ง​สี่​ ​แล้ว​ดุนท้องของราชสีห์ขึ้นอย่างสุดกำ​ลัง​ความ​สามารถ​ ​ราชสีห์​ได้​รวบรวมกำ​ลัง​ทั้ง​หมดกระ​โดดขึ้น​จาก​หล่ม​ด้วย​ความ​ปลอดภัย​

เมื่อราชสีห์พักเหนื่อย​อยู่​ครู่หนึ่ง​ ​จึง​ลงไปอาบน้ำ​ชำ​ระ​โคลนตม​ใน​สระ​ ​แล้ว​ไปจับควายป่ามา​ได้​ตัวหนึ่ง​ ​ฉีกเอา​เนื้อวาง​ไว้​ข้างหน้าสุนัขจิ้งจอก​ ​พลางกล่าวเชิญ​ให้​สุนัขจิ้งจอกกินก่อน​ ​ส่วน​ตัวเองแม้​จะ​หิวเพียงไรก็กินทีหลัง​ ​เมื่อสัตว์​ทั้ง​สองกินอาหารจนอิ่ม​แล้ว​ ​ราชสีห์​ได้​ชักชวนสุนัขจิ้งจอก​ให้​ไป​อยู่​ ​ใน​ที่​อยู่​ของตน​ ​โดย​จัดเตรียมถ้ำ​อีกถ้ำ​หนึ่ง​เป็น​ที่พักของสุนัขจิ้งจอก​ ​ทั้ง​ยัง​บอก​ให้​สุนัขจิ้งจอกนำ​ครอบครัวย้ายมา​อยู่​ด้วย​กัน​

ตั้งแต่​นั้น​มา​ ​ราชสีห์​และ​สุนัขจิ้งจอกก็พา​กัน​ออกไปหาอาหาร​ ​นำ​เนื้อมา​เลี้ยงนางราชสีห์​และ​นางสุนัขจิ้งจอกที่​อยู่​เฝ้าถ้ำ​ ​เมื่อกาลเวลาผ่านไป​ ​นางราชสีห์​ได้​คลอดลูกออกมาสองตัว​ ​แม้นางสุนัขจิ้งจอกก็คลอดลูกออกมาสองตัว​ ​เหมือน​กัน​ ​สัตว์​เหล่า​นั้น​ทั้ง​หมด​อยู่​กลมเกลียว​กัน​เป็น​อย่างดีตลอดมา​

วันหนึ่ง​ ​นางราชสีห์​ได้​คุกคามนางสุนัขจิ้งจอก​ ​แม้ลูก​ ​ๆ​ ​ของราชสีห์ก็คุกคาม​ ​ลูกสุนัขจิ้งจอก​ ​ทำ​ให้​ครอบครัวของสุนัขจิ้งจอก​อยู่​ไม่​เป็น​สุข​ ​สุนัขจิ้งจอก​ได้​ฟังเรื่องราว​ ​ทั้ง​หมด​ ​จึง​ไปกล่าวอำ​ลาต่อราชสีห์ว่า​

“​เมื่อ​ผู้​เป็น​ใหญ่​ขับไล่​ผู้​น้อย​ ​ตาม​ความ​ต้อง​การของตน​ ​ผู้​น้อยย่อม​อยู่​ไม่​ได้​ ​นี้​เป็น​ธรรมดาของ​ผู้​มีกำ​ลัง​ ​นางราชสีห์ของท่าน​ผู้​มีฟันแหลมคม​ ​ได้​คุกคามบุตรภรรยาของเรา​ ​ขอท่านจงทราบเถิด​ ​ภัยเกิดแต่ที่พึ่ง​แล้ว​ ​เราขอลาท่านไปก่อน​”

ราชสีห์​ได้​ฟังเช่น​นั้น​ก็ตกใจ​ ​จึง​บอกนางราชสีห์พร้อม​กับ​ครอบครัวว่า​ “​ลูกเอ๋ย​ ​เมื่อครั้งกระ​โน้น​ ​พ่อติดหล่ม​ ​ต้อง​อดอาหาร​อยู่​ถึง​ ๗ ​วัน​ ​ที่รอดมา​ได้​ก็​เพราะ​อาศัยสุนัขจิ้งจอกนี่​แหละ​ ​สุนัขจิ้งจอกนี้​เป็น​มิตรแท้​ช่วย​ชีวิตพ่อ​ ​ตั้งแต่นี้​ไป​ ​พวกเจ้าอย่า​ได้​ดูหมิ่นสหายของพ่อ​ ​รวมไป​ถึง​นางสุนัขจิ้งจอก​ ​และ​ลูกน้อยของนางอีก​ด้วย​ ​เพราะ​ผู้​ใด​เป็น​มิตร​ ​แม้​จะ​มีกำ​ลังน้อย​ ​แต่ตั้ง​อยู่​ใน​ ​มิตตธรรม​ ​ผู้​นั้น​ชื่อว่า​เป็น​ญาติ​ ​เป็น​เผ่าพันธุ์​ ​เป็น​มิตร​ ​และ​เป็น​สหายของเรา​ ​พวกเธออย่า​ได้​ทำ​ลายมิตรภาพอันดีงามของเรา​เลย​”

นางราชสีห์ฟังคำ​ของพญาราชสีห์​แล้ว​ ​รู้ว่าพญาราชสีห์ประสงค์​จะ​สมานไมตรี​ ​จึง​ขอโทษสุนัขจิ้งจอก​และ​ครอบครัว​ ​ตั้งแต่​นั้น​มาสัตว์​ทั้ง​สองก็​อยู่​กัน​ ​ด้วย​ความ​สนิทสนมกลมเกลียวยิ่งขึ้น​ ​ไม่​มีการข่มเหงรังแก​กัน​อีกเลย​ ​แม้ว่าพ่อแม่ของราชสีห์​หรือ​ของสุนัขจิ้งจอกล่วงลับไป​แล้ว​ ​ลูก​ ​ๆ​ ​หลาน​ ​ๆ​ ​ก็​ไม่​ทำ​ลาย​ความ​เป็น​มิตรต่อ​กัน​ ​ต่าง​อยู่​ร่วม​กัน​อย่างมี​ความ​สุข​ ​ไม่​ทำ​ลายไมตรี​กัน​ตลอด​ ๗ ​ชั่วโคตร​

พระบรมศาสดาทรงประชุมชาดกว่า​ ​สุนัขจิ้งจอก​ใน​ครั้ง​นั้น​ ​ได้​มา​เป็น​พระอานนท์​เถระ​ ​ส่วน​พญาราชสีห์​ได้​มา​เป็น​เราตถาคต​ ​เรา​จะ​เห็นว่า​ ​แม้พระ​ผู้​มีพระภาคเจ้าของเรา​จะ​เคยเสวยพระชาติ​เป็น​สัตว์​เดียรัจฉาน​ ​แต่ก็​ยัง​คงรักษามิตรภาพอันดีงามของ​ความ​เป็น​มิตรแท้​ไว้​ ​ไม่​ยอม​ให้​มิตรภาพ​นั้น​เสื่อมหายไป​ ​เมื่อมี​ใครทำ​อุปการคุณ​กับ​พระองค์​ ​ท่าน​จะ​ต้อง​หา​โอกาสตอบแทนบุญคุณ​นั้น​ให้​ได้​ ​ผลแห่งมิตรแท้​นั้น​ ​ได้​ส่งผล​ให้​ท่าน​ได้​สร้างบารมี​ ​ช่วย​เหลือเกื้อกูล​กัน​มานับภพนับชาติ​ไม่​ถ้วน​ ​จนกระทั่งมา​ถึง​ ​ภพชาติสุดท้าย​ ​สุนัขจิ้งจอก​ได้​มา​เป็น​ยอดอุปัฏฐาก​ ​ของพระพุทธองค์ที​เดียว​

เพราะ​ฉะ​นั้น​ ​ผู้​รู้​จึง​สอน​ไว้​ว่า​ “​ผู้​ใด​ไม่​ประทุษร้ายมิตร​ ​ผู้​นั้น​โจร​ทั้ง​หลาย​ไม่​ข่มเหง​ ​ย่อมข้ามพ้นศัตรู​ทั้ง​ปวง​ได้​ ​ย่อม​ได้​รับการเคารพสักการะ​ใน​ที่ทุกสถาน​ ​ย่อมรุ่งเรืองเหมือนกองไฟ​ ​ย่อมรุ่งโรจน์​เหมือนเทวดา​ ​เป็น​ผู้​อันสิริ​ไม่​ละ​แล้ว​ ​ผู้​ใด​ไม่​ประทุษร้ายมิตร​ ​ศัตรู​ทั้ง​หลายย่อม​ไม่​ข่มขี่​ผู้​นั้น​ ​เหมือนต้นไทรที่มีรากหยั่งลงมั่น​แล้ว​ ​ลมประทุษร้าย​ไม่​ได้​”

ดัง​นั้น​ ​อย่า​ได้​ดู​เบา​ใน​การดำ​รงตนของ​ความ​เป็น​มิตรแท้​ ​ใครที่​เคย​ช่วย​เหลือเรา​ ​ต้อง​หา​โอกาสทดแทนคุณ​ให้​ได้​ ​ทำ​หน้าที่กัลยาณมิตร​ให้​สมบูรณ์​ ​ให้​มีมิตตธรรมฝังแน่น​อยู่​ใน​ใจ​ ​จะ​เดินทางไปที่​ไหนก็​จะ​สะดวกปลอดภัย​ ​ประสบแต่​ความ​สุขสวัสดี​ใน​ทุกเมื่อ